Technische opleidingen: welke opleiding in de techniek past bij jou?

Het kiezen van een technische opleiding is niet gemakkelijk. Er zijn verschillende richtingen die allemaal hun eigen voor- en nadelen hebben. Kies je voor een opleiding in de elektrotechniek, installatietechniek, werktuigbouwkunde of bouw? Daarnaast zit er verschil tussen een praktische mbo-opleiding en een theoretische hbo- of wo-opleiding. Tot slot kun je kiezen voor leren op school of juist op de werkvloer.

Ondanks dat er zoveel keuze is en het een uitdaging kan zijn om de juiste opleiding te kiezen, zijn veel routes met elkaar vergelijkbaar. In veel gevallen wordt er eerst gekozen voor een praktijkgerichte opleiding. Na een aantal jaar kun je altijd nog doorstromen naar een meer theoretische functie. In dit artikel vertellen we je alles over technische opleidingen: niveaus, richtingen en verschillende manieren van leren. 

Wat is een technische opleiding?

Er zijn enorm veel technische opleidingen, maar wat is een technische opleiding nou precies? Over het algemeen leer je tijdens een technische opleiding hoe technische installaties, machines, gebouwen en systemen worden gemaakt, geïnstalleerd, onderhouden, ontworpen of verbeterd.

Dit kan dus zowel praktisch als theoretisch en analytisch zijn. Tijdens een praktische opleiding wordt er meer aandacht besteed aan de installatie en het onderhoud van technische installaties. Bij een theoretische leerweg ligt de focus juist meer op het ontwerpen van nieuwe of verbeteren van bestaande installaties.

Zowel praktisch als theoretisch opgeleide technici zijn belangrijk. Terwijl een engineer een installatie ontwerpt, moet een monteur deze installatie uiteindelijk realiseren. Dit vraagt om een goede samenwerking tussen verschillende afdelingen en opleidingsniveaus.

Er zit ook een duidelijk verschil tussen een technische opleiding en een opleiding tot monteur. Technische opleidingen zijn namelijk veel breder. Er zijn opleidingen voor monteurs, maar bijvoorbeeld ook voor engineers, werkvoorbereiders, tekenaars, projectleiders en ontwerpers. 

Welke technische opleidingen zijn er?

De opleidingen in de techniek zijn erg uiteenlopend. We zullen daarom niet alle losse technische opleidingen behandelen, maar kijken naar de belangrijkste vakgebieden. Dit is een makkelijkere manier om te bepalen welke richting het beste bij je past. Vervolgens kun je binnen dat vakgebied op zoek naar de juiste opleiding.

Elektrotechniek

Het eerste vakgebied is elektrotechniek. Binnen de elektrotechniek werk je eigenlijk altijd met elektriciteit. Als je een mbo-opleiding volgt in de elektrotechniek leer je bijvoorbeeld hoe je bekabeling, schakelmateriaal en verdeelkasten installeert en onderhoudt. Bij een theoretische opleiding gaat het meer richting het ontwerpen van elektrische systemen en automatisering.

Opleidingen in de elektrotechniek passen goed bij jou als je nauwkeurig kunt werken, logisch denkvermogen hebt en het een leuke uitdaging vindt om storingen binnen een systeem op te sporen en op te lossen.

Benieuwd wat een elektromonteur allemaal doet? Lees dan ons aparte artikel over wat een elektromonteur doet.

Installatietechniek

Ook de installatietechniek kent verschillende opleidingen. De werkzaamheden binnen de installatietechniek draaien onder andere om verwarming, ventilatie, water, sanitair, cv- en klimaatsystemen en warmtepompen. Dit kan in woningen zijn, maar ook in grote utiliteitsgebouwen. Binnen utiliteitsgebouwen worden deze systemen vaak gecombineerd met meet- en regeltechniek.

De installatietechniek is anders dan de elektrotechniek. Binnen deze richting moet je technisch inzicht hebben en goed problemen kunnen oplossen. Daarnaast past installatietechniek goed bij mensen die van afwisseling houden. Ondanks dat je vaak een specialisme kiest, leer je tijdens je opleiding meestal over meerdere onderwerpen.

Werktuigbouwkunde en mechatronica

Binnen de werktuigbouwkunde en mechatronica gaat het vrijwel altijd om machines, bewegende onderdelen en productieprocessen. Mechatronica combineert verschillende disciplines, zoals werktuigbouwkunde, elektrotechniek en besturingstechniek.

Bij praktische opleidingen leer je bijvoorbeeld machines bouwen, onderhouden en afstellen. Op hbo- en wo-niveau ligt de nadruk meer op het ontwerpen, modelleren en verbeteren van machines en systemen.

De richting werktuigbouwkunde en mechatronica past goed bij jou als je het interessant vindt om met machines, bewegende onderdelen en productieprocessen te werken. Ook kan deze richting interessant zijn als je hardware en software wilt combineren. Veel moderne machines worden namelijk mechanisch gebouwd, maar softwarematig aangestuurd.

Bouw en civiele techniek

Ook binnen de bouw en civiele techniek zijn verschillende technische opleidingen te vinden. Praktische opleidingen leggen de focus voornamelijk op uitvoerende beroepen, zoals timmerman, bouwvakker, straatmaker en metselaar. Theoretische opleidingen richten zich meer op het ontwerpen en berekenen van constructies, gebouwen en infrastructuur.

Een opleiding richting de bouw of civiele techniek past goed bij je als je een echte probleemoplosser bent, ruimtelijk inzicht hebt en houdt van een tastbaar resultaat. Daarnaast moet je binnen de bouw veel samenwerken met andere vakmensen, dus goed kunnen samenwerken is ook niet geheel onbelangrijk.

Industriële techniek, procestechniek en automatisering

Tot slot is er nog de richting industriële techniek, procestechniek en automatisering. Dit gaat vaak om techniek die plaatsvindt binnen fabrieken en productieomgevingen. In deze omgevingen worden machines ingesteld, onderhouden en geautomatiseerd. Hierbij is het doel dat productieprocessen efficiënt en veilig blijven draaien.

Deze richting is vooral geschikt als je graag problemen oplost, technisch inzicht hebt en het leuk vindt om met moderne technieken zoals sensoren, besturingstechniek en PLC-systemen te werken. Na je opleiding kom je vaak terecht in fabrieken, productiebedrijven of andere industriële omgevingen.

Naast de genoemde richtingen zijn er nog andere technische richtingen, zoals telecom, beveiligingstechniek, energietechniek, voertuigtechniek en technisch ontwerp. Doordat er zoveel verschillende opleidingen zijn, is het handiger om eerst een technische richting te kiezen in plaats van direct een opleiding te zoeken tussen honderden opties. 

Technische opleidingen op mbo-, hbo- en wo-niveau

We hebben het er al kort over gehad. Er zijn technische opleidingen voor verschillende onderwijsniveaus. Het ligt natuurlijk aan je vooropleiding op welk niveau je een technische opleiding kunt volgen, maar ook aan hoe je wilt leren en welk type technisch werk je later wilt doen.

Technische opleidingen op het mbo

Er is al jarenlang een tekort aan technische vakmensen in Nederland. Vooral aan vakmensen die uitvoerend technisch werk kunnen uitvoeren is veel behoefte. Als je een technische opleiding volgt op mbo-niveau leer je daarom vooral vaardigheden die je direct kunt toepassen in de praktijk.

Technische opleidingen op het mbo kennen vier verschillende niveaus. De opleidingen beginnen bij niveau 1. Dit zijn voornamelijk entreeopleidingen. Daarna volgt niveau 2. Binnen dit niveau word je opgeleid om uitvoerende werkzaamheden uit te voeren.

Op niveau 3 leer je steeds zelfstandiger werken. Denk bijvoorbeeld aan een opleiding tot eerste monteur. Het laatste niveau is niveau 4. Binnen dit niveau word je opgeleid om zelfstandig complexere werkzaamheden uit te voeren en krijg je vaak meer verantwoordelijkheid.

Ook de duur verschilt per niveau. Een mbo-opleiding op niveau 1 duurt meestal één jaar. Een niveau 2-opleiding duurt meestal één tot twee jaar en niveau 3 ongeveer twee tot drie jaar. Een middenkaderopleiding op niveau 4 duurt doorgaans drie tot vier jaar.

Als je een technische opleiding wilt doen op mbo-niveau zijn opleidingen op niveau 2 en 3 erg interessant. Er is veel behoefte aan vakmensen op deze niveaus en er zijn volop doorgroeimogelijkheden. Ook niveau 4 biedt genoeg kansen. Zo kun je vanuit niveau 4 makkelijker doorgroeien richting bijvoorbeeld werkvoorbereiding, engineering of het hbo.

Technische opleidingen op het hbo

Naast technische opleidingen op mbo-niveau zijn er genoeg opleidingen op hbo-niveau. Deze opleidingen combineren praktijkgerichte technische kennis met theorie, analyse en projectmatig werken. Afgestudeerde hbo-technici houden zich voornamelijk bezig met het ontwerpen, verbeteren of organiseren van technische oplossingen.

Veelgekozen technische richtingen op hbo-niveau zijn onder andere engineering, bouwkunde, civiele techniek, werktuigbouwkunde en technische bedrijfskunde.

De meeste opleidingen zijn een bachelor, maar er zijn ook associate degrees. Het belangrijkste verschil tussen deze twee opleidingen is de duur. Een bachelor duurt normaal gesproken vier jaar en een associate degree twee jaar.

Je kunt een hbo-opleiding volgen als je een havo-, vwo- of mbo-4-diploma hebt afgerond. Wel kunnen scholen aanvullende eisen stellen aan de toelating. Je kunt daarom het beste verschillende hogescholen bekijken om te ontdekken welke technische hbo-opleiding en school het beste bij jou passen.

Technische opleidingen op de universiteit

Het laatste niveau is universitair onderwijs. Ook universiteiten kennen verschillende technische opleidingen. Deze opleidingen zijn wetenschappelijk georiënteerd. Je gaat dus veel aan de slag met theorie, modellen, onderzoek, berekeningen en complexe ontwerpvraagstukken.

Technische opleidingen aan de universiteit zijn bijvoorbeeld electrical engineering, mechanical engineering, civiele techniek, technische natuurkunde, technische wiskunde en luchtvaart- en ruimtevaarttechniek. Daarnaast zijn er verschillende specialistische masters op het gebied van bijvoorbeeld robotica, energie, materialen en computertechnologie.

Een universitaire bachelor duurt doorgaans drie jaar. Daarna kun je ervoor kiezen om verder te gaan met een master.

Om direct toegelaten te worden tot een universitaire bachelor heb je meestal een vwo-diploma nodig. In sommige gevallen kun je ook met een hbo-propedeuse worden toegelaten. Houd er wel rekening mee dat universiteiten en opleidingen aanvullende toelatingseisen kunnen stellen. 

Een technische opleiding volgen door te werken en leren (BBL)

Niet iedereen leert op dezelfde manier. Als je liever niet vijf dagen per week in de schoolbanken zit, kun je ook kiezen voor een BBL-opleiding. Met de beroepsbegeleidende leerweg leer je techniek direct in de praktijk. Bij een beroepsopleidende leerweg (BOL) ga je juist voornamelijk naar school en loop je daarnaast stage.

In de techniek is praktijkervaring erg belangrijk. Om deze reden is een BBL-opleiding een interessante keuze. Je bent doorgaans drie of vier dagen per week aan het werk bij een bedrijf en gaat daarnaast één of twee dagen naar school. Niet iedere opleiding biedt deze vorm aan, maar juist binnen de techniek kun je hier veel profijt van hebben.

BBL kan aantrekkelijk zijn als je het vak vooral in de praktijk wilt leren en direct onderdeel wilt zijn van een technisch bedrijf. Je ziet bijvoorbeeld niet alleen in een lesboek hoe een elektrotechnische installatie is opgebouwd, maar werkt onder begeleiding aan echte installaties. Daarnaast leer je omgaan met werkplanning, veiligheid, klanten en onverwachte storingen.

Voor het praktijkgedeelte van een mbo-opleiding gelden verschillende eisen. SBB erkent leerbedrijven die mbo-studenten mogen begeleiden. Zo'n bedrijf moet aan voorwaarden voldoen om studenten een geschikte en veilige leeromgeving te bieden.

Over BBL valt nog veel meer te vertellen. Wil je weten hoe je een leerwerkplek vindt, wat je tijdens een traject kunt verwachten en hoe opleiding en salaris zich tot elkaar verhouden? Lees dan verder op onze pagina over BBL techniek.

Ook binnen het hoger onderwijs bestaan deeltijd- en duale technische opleidingen. Daarbij verschilt per opleiding hoeveel tijd je op school zit en hoeveel tijd je in de praktijk doorbrengt. 

Welke technische opleiding past bij mij?

Welke technische opleiding het beste bij je past hangt vooral af van wat je leuk vindt, hoe je wilt leren en welk werk je later wilt doen. Er zijn honderden technische opleidingen, dus het heeft weinig zin om deze allemaal met elkaar te vergelijken. Je kunt het beste eerst bepalen welke richting en welk opleidingsniveau bij je passen.

1. Bepaal welk technisch werk je interessant vindt

De eerste stap is bepalen met welke techniek je later wilt werken. Vind je het bijvoorbeeld interessant om elektrische installaties aan te leggen en storingen op te lossen? Dan past elektrotechniek waarschijnlijk goed bij je.

Werk je liever met verwarming, water, ventilatie en klimaatsystemen? Dan kun je beter richting installatietechniek kijken. Als machines en bewegende onderdelen je meer aanspreken zijn werktuigbouwkunde of mechatronica interessante richtingen.

Zie je liever gebouwen, constructies en infrastructuur ontstaan? Dan kun je kijken naar bouwkunde of civiele techniek. Werk je juist graag in fabrieken en productieomgevingen met machines, sensoren en besturingstechniek? Dan kan industriële techniek of automatisering goed bij je passen.

Je hoeft dus niet direct een specifieke opleiding te kiezen. Door eerst een vakgebied te kiezen maak je de keuze al een stuk kleiner.

2. Bepaal hoe praktisch je wilt werken

Vervolgens is het belangrijk om te bepalen hoe praktisch je later wilt werken. Wil je vooral zelf installaties bouwen, onderhouden en repareren? Dan past een praktische mbo-opleiding waarschijnlijk beter bij je.

Vind je het juist interessant om installaties of machines te ontwerpen, berekeningen te maken en technische problemen uit te werken? Dan kun je eerder kijken naar een opleiding op hbo- of wo-niveau.

Dat betekent overigens niet dat je met een mbo-opleiding altijd uitvoerend werk moet blijven doen. Binnen de techniek zijn genoeg mogelijkheden om door te groeien. Een monteur kan bijvoorbeeld doorgroeien naar eerste monteur, servicetechnicus, werkvoorbereider, uitvoerder of uiteindelijk projectleider.

Je opleidingsniveau bepaalt dus waar je begint, maar niet per se waar je uiteindelijk terechtkomt.

3. Kies een manier van leren die bij je past

Ook de manier waarop je het beste leert speelt een belangrijke rol. Niet iedereen vindt het prettig om vijf dagen per week op school te zitten.

Als je liever leert door iets daadwerkelijk te doen, kan een BBL-opleiding interessant zijn. Je werkt dan het grootste gedeelte van de week bij een technisch bedrijf en gaat daarnaast naar school. Hierdoor doe je tijdens je opleiding direct werkervaring op.

Leer je juist makkelijk uit boeken, tijdens lessen en door zelfstandig opdrachten uit te werken? Dan kan een BOL-, hbo- of universitaire opleiding beter bij je passen.

Uiteindelijk gaat het er vooral om dat de manier waarop je leert bij jou past. Een opleiding kan inhoudelijk nog zo interessant zijn, maar als de manier van leren niet bij je aansluit wordt het een stuk lastiger.

4. Kijk naar het werk dat je na je opleiding kunt doen

Tot slot kun je kijken naar de beroepen die aansluiten op een opleiding. Veel opleidingen hebben namen die niet direct duidelijk maken wat je er uiteindelijk mee kunt worden.

Bekijk daarom bijvoorbeeld eens technische vacatures die je interessant vindt. In een vacature staat vaak welk opleidingsniveau, welke opleidingsrichting en welke vaardigheden nodig zijn. Hierdoor krijg je een beter beeld van wat werkgevers in de praktijk vragen.

Je hoeft daarbij niet alleen naar je eerste baan te kijken. Techniek biedt veel mogelijkheden om later door te groeien of jezelf verder te specialiseren. Met een mbo-4-diploma kun je bijvoorbeeld ook doorstromen naar het hbo.

Twijfel je nog tussen verschillende opleidingen? Bezoek dan open dagen, bekijk de praktijklokalen en praat met studenten. Zo krijg je vaak veel sneller een goed beeld van een opleiding dan wanneer je alleen de informatie op een website leest.

Voor mbo-opleidingen kun je bijvoorbeeld kijken op KiesMBO. Voor opleidingen in het hoger onderwijs kun je onder andere Studiekeuze123 gebruiken. 

Kun je als volwassene nog een technische opleiding volgen?

Ook als volwassene kun je nog prima een technische opleiding volgen. Er zijn verschillende mogelijkheden om jezelf om te scholen of verder te ontwikkelen binnen de techniek.

Welke route het beste bij je past hangt onder andere af van je huidige opleiding, werkervaring en hoeveel tijd je beschikbaar hebt. Als je op dit moment al werkt, is vijf dagen per week terug naar school waarschijnlijk niet altijd de meest aantrekkelijke keuze. Een BBL-traject, deeltijdopleiding of bedrijfsopleiding kan dan beter aansluiten.

Heb je al technische werkervaring? Dan is het verstandig om bij een opleider te informeren of je deze ervaring kunt meenemen tijdens je opleiding. Mogelijk heb je bepaalde kennis of vaardigheden namelijk al opgedaan in de praktijk.

Ook voor het hoger onderwijs bestaan mogelijkheden. Ben je 21 jaar of ouder en beschik je niet over de juiste vooropleiding? Dan kun je in sommige gevallen via een toelatingsonderzoek alsnog worden toegelaten tot een hogeschool of universiteit. De onderwijsinstelling bepaalt hiervoor zelf de voorwaarden.

Er zijn dus genoeg mogelijkheden om ook op latere leeftijd de overstap naar techniek te maken. Omdat volwassenen vaak andere vragen hebben over inkomen, studiekosten, duur en het combineren van een opleiding met werk, hebben we hier een apart artikel over geschreven. Lees meer over technische opleidingen voor volwassenen.

Van een technische opleiding naar een technisch beroep

Uiteindelijk volg je een technische opleiding om daarna in de techniek aan het werk te gaan. Het is daarom slim om tijdens je zoektocht niet alleen naar opleidingen te kijken, maar ook alvast naar vacatures.

Zo kun je zien welke opleidingen werkgevers vragen voor het werk dat jij interessant vindt. Wil je bijvoorbeeld elektromonteur worden? Bekijk dan eens een aantal vacatures voor elektromonteurs en kijk welk opleidingsniveau en welke diploma's vaak worden gevraagd. Hetzelfde kun je doen voor functies als installatiemonteur, servicemonteur, werkvoorbereider of engineer.

Let daarbij niet alleen op de functienaam. Het werk van een monteur kan per bedrijf enorm verschillen. De ene monteur werkt dagelijks aan installaties in woningen, terwijl een andere monteur grote machines in een fabriek onderhoudt. Ondanks dat de functietitel hetzelfde kan zijn, heb je soms een andere opleiding of specialisatie nodig.

Heb je een aantal interessante opleidingen gevonden? Vergelijk dan de toelatingseisen, inhoud van de opleiding en hoeveel praktijkervaring je tijdens de opleiding opdoet. Kies je voor BBL? Controleer dan ook of je een geschikte leerwerkplek kunt vinden bij een erkend leerbedrijf.

Weet je nog helemaal niet welke technische opleiding je wilt volgen? Begin dan eerst bij de techniek die je interessant vindt. Kies daarna het niveau en de manier waarop je wilt leren. Op die manier hoef je niet honderden technische opleidingen met elkaar te vergelijken, maar houd je uiteindelijk een aantal opleidingen over die echt bij je passen.